Ozempic en spierverlies: wat de studies werkelijk hebben gemeten

Van de 13,6 kg die de deelnemers aan de STEP 1-studie gemiddeld verloren, voor zover hun lichaamssamenstelling is gemeten, was 5,3 kg geen vet. Die verhouding, 38%, voedde de koppen over Ozempic en spierverlies, en daarna de ongerustheid van veel gebruikers die zich slapper voelen op de trap.

Het cijfer klopt. De conclusie die eruit wordt getrokken minder, om twee redenen: vetvrije massa is niet hetzelfde als spier, en bij elk gewichtsverlies gaat er een deel van mee, met of zonder medicijn. Dat ontslaat je niet van actie, want kracht laat zich heel goed verdedigen, op voorwaarde dat je je ermee bezighoudt.

Wat de studies hebben gemeten

Twee deelstudies gelden als referentie. Ze gebruikten een DEXA-scan, een röntgenonderzoek dat vet, bot en al het overige onderscheidt; dat overige heet vetvrije massa.

De eerste gaat over 140 deelnemers aan STEP 1, de studie met semaglutide 2,4 mg, de dosis van Wegovy (Ozempic, voorgeschreven bij diabetes type 2, bevat hetzelfde molecuul in lagere doses). De resultaten zijn gepresenteerd in het Journal of the Endocrine Society, 2021. De tweede, verschenen in Diabetes, Obesity and Metabolism, 2025, betreft 160 deelnemers aan SURMOUNT-1, de studie met tirzepatide (Mounjaro).

De twee studies zijn niet bij dezelfde mensen en niet met dezelfde apparaten uitgevoerd. Uit deze tabel valt dus niet af te leiden dat het ene medicijn de spieren beter spaart dan het andere. Ze laat zien dat het vet veel sterker daalt dan de rest. In STEP 1 nam het aandeel vetvrije massa in het lichaam aan het einde van de studie zelfs met 3 procentpunt toe: de deelnemers hadden in absolute zin minder vetvrije massa, maar ze woog zwaarder in hun samenstelling.

Eén detail uit SURMOUNT-1 verdient aandacht. In de placebogroep, die met alleen leefstijladvies ongeveer 5% was afgevallen, was de verdeling identiek: drie kwart vet, een kwart vetvrije massa. Het medicijn vergroot het gewichtsverlies, het verandert er de aard niet van.

Vetvrije massa is geen spier

De DEXA-scan rekent alles tot de vetvrije massa wat geen vet en geen botmineraal is: de spieren, maar ook de organen, het lichaamswater en het water dat in het vetweefsel zelf zit.

De auteurs van het gezamenlijke advies van vier Amerikaanse wetenschappelijke verenigingen (Obesity, 2025) schatten dat spier ongeveer de helft van de vetvrije massa uitmaakt. De 38% uit STEP 1 zou dan overeenkomen met een spierverlies in de orde van 20% van het verloren gewicht. Het is een schatting, geen rechtstreekse meting.

Een overzicht over het onderwerp in Diabetes, Obesity and Metabolism, 2024 onderstreept hoe sterk de resultaten uiteenlopen: afhankelijk van de studie is de vetvrije massa goed voor 40 tot 60% van het verloren gewicht, of voor amper 15%. De auteurs halen uit studies met MRI dat de afname van het spiervolume in verhouding lijkt te staan tot het gewichtsverlies, en dat de overblijvende spier minder vet bevat. Ze spreken van een aanpassing, eerder dan van afbraak.

Is spierverlies met Ozempic erg?

Voor de meeste mensen wijst niets daarop. Een lichter lichaam heeft minder spier nodig om zich te verplaatsen, en een overzicht in Advances in Nutrition uit 2017 concludeerde al, over gewone diëten, dat afvallen de spiermassa vermindert zonder de kracht aan te tasten, en dat het de lichamelijke mogelijkheden als geheel verbetert.

Voor sommige groepen is voorzichtigheid op haar plaats. Het overzicht van 2024 noemt ouderen en mensen met een ernstige ziekte, die meer risico lopen op sarcopenie, een verlies van spier en kracht dat het dagelijks leven uiteindelijk gaat hinderen. Daar komt een fundamentele beperking bij: de studies hebben weefsels gewogen, maar heel weinig hebben kracht of loopvermogen gemeten. Over het effect van deze behandelingen op wat er echt toe doet, is weinig bekend.

Krachttraining, de best onderbouwde hefboom

Oefenen tegen weerstand is wat de spieren tijdens het afvallen het best beschermt. Het duidelijkste bewijs komt uit een studie in de New England Journal of Medicine, 2017, bij 160 ouderen met obesitas die een dieet volgden, zonder medicijn. Allemaal verloren ze in zes maanden ongeveer 9% van hun gewicht. Wie alleen duurtraining deed, verloor 5% van zijn vetvrije massa; wie krachttraining deed, 2%. In die laatste groep nam de kracht met 19% toe.

Bij GLP-1-medicijnen zijn de gegevens schaarser. Een Deense studie in de New England Journal of Medicine, 2021 vergeleek een jaar lang Saxenda (liraglutide), een beweegprogramma, en beide samen. De combinatie deed het vetpercentage met 3,9 procentpunt dalen, ongeveer twee keer zoveel als elk van de twee strategieën apart, en alleen zij verbeterde de conditie van hart en longen.

Het advies van 2025 leidt er een aanbeveling uit af: begeleid de behandeling met een gestructureerd programma, met minstens drie keer per week krachttraining en minstens 150 minuten matig intensieve duurinspanning.

Concreet gaat het erom de grote spiergroepen tegen een last te laten werken, met weerstandsbanden, halters, toestellen of je eigen lichaamsgewicht. Een fysiotherapeut helpt je om te beginnen zonder blessures, vooral na jaren zonder sport.

Eiwitten, de andere helft van het antwoord

Eiwitten dragen bij tot het behoud van spiermassa, en je inname zakt makkelijk weg als de eetlust verdwijnt. De deskundigen stellen voor om tijdens het afvallen op 1,2 tot 1,6 g per kilo per dag te mikken, tegenover de 0,83 g die voor een gezonde volwassene geldt en die ook het Voedingscentrum hanteert. Hoe je dat over de dag verdeelt, staat in onze gids over wat je eet tijdens een GLP-1-behandeling.

Een nuttige precisering: volgens het overzicht van 2017 helpt meer eiwit eten om de vetvrije massa te behouden, maar neemt je kracht er niet van toe. Eiwitten en training vervangen elkaar niet.

Is je eetlust klein, dan zijn een schaaltje kwark, een ei of een glas karnemelk eenvoudige manieren om toch aan je eiwitten te komen.

Wat je zelf in de gaten kunt houden

De weegschaal zegt niets over je spieren. Een paar ijkpunten zeggen meer: opstaan uit een lage stoel, je boodschappen dragen, twee trappen op zonder te stoppen. Worden die bewegingen in de loop van de maanden moeilijker terwijl je gewicht daalt, bespreek dat dan met je arts, die je knijpkracht kan meten of een onderzoek van je lichaamssamenstelling kan aanvragen. Het advies van 2025 raadt trouwens aan om spierkracht en spierfunctie al bij de start van de behandeling te beoordelen.

Medicijnen die de spieren moeten sparen in combinatie met deze behandelingen, worden onderzocht. Geen ervan is vandaag beschikbaar. Voor de rest van je bord brengt het weekmenu voor 7 dagen de richtpunten in praktijk. Dat snel afvallen ook elders sporen nalaat, lees je in ons artikel over de Ozempic face.

Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt het advies van een zorgverlener niet. Verander nooit iets aan je behandeling zonder overleg met je arts.